ارزیابی سیر تحول ادراک زیبایی شناختی محیطی در گذار از جامعه سنتی به مدرن با تاکید بر مساله بحران هویت در سیمای شهر معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری معماری، گروه معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد رشت، رشت، ایران

2 استادیار، گروه معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد رشت، رشت، ایران (نویسنده مسؤول)

3 دانشیار، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

4 استادیار، گروه معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد رشت، رشت، ایران

چکیده

تغییر و تحولات ایجاد شده در حوزه هنرها و جابجایی مرزهای تعریف هنر از قرن بیستم به بعد متاثر از تحولات جامعه­شناختی این عصر، در نگاه زیبایی­شناختی بشر مدرن به محیط نیز تاثیر قابل توجهی داشته است. اما براستی این تغییر معیارها و مولفه­های ­زیبایی­شناسی در معماری، ریشه در کدام تحولات بنیادین در نگرش زیبایی­شناسانه به هنر، در گذار از جامعه سنتی دیروز به جامعه مدرن امروز دارد؟ در پژوهش حاضر تلاش بر آن است تا با روش تحلیلی-تطبیقی مبتنی بر اطلاعات اسنادی و کتابخانه­ای و با رویکردی جامعه­شناسانه و با تحلیل فرآیند آفرینش و سیر هنر در گذار از جامعه سنتی پیشین به جامعه مدرن امروز، به شناسایی مهم­ترین عوامل نزول ماهیت هنر و کاهش طول عمر تجربه زیبایی­شناختی آثار هنری معاصر، به ویژه در عرصه معماری، دست یافت. یافته­های پژوهش حاکی از آن است که زیبایی­شناسی در هنر از جمله هنر معماری ایرانی، در گذار از جامعه سنتی دیروز به جامعه مدرن امروز، بتدریج از آنچه واجد کیفیات زیبایی ­شناسی نمادین و مفهومی با عمر بلندتر که روح جمعی جامعه در آن جاری است، دور شده و به سمت زیبایی ­شناسی فرمی، فردگرا و فاقد مفاهیم ارجاعی، که دارای عمق ادراک سطحی­تر و در نتیجه عمر کوتاه­تری است، گرایش پیدا کرده است.
 

کلیدواژه‌ها


- آریان پور، ا.ح. (۱۳۵۴). جامعه­شناسی هنر. تهران: انجمن کتاب دانشجویان دانشکده هنرهای زیبا.
- احمدی، بابک.(۱۳۹۶). حقیقت و زیبایی: درس­های فلسفه هنر. تهران: مرکز.
- بیده، علیرضا؛ صادق­زاده قمصری، علیرضا و سجادی، مهدی. (۱۳۹۴). تبیین و مقایسه رویکرد انتزاعی کانت و رویکرد انضمامی علامه جعفری(ره) به تربیت زیبایی­شناختی. پژوهش‌نامه مبانی تعلیم وتربیت، ۵(۲)، ۱۳۲-۱۵۲.
- بینای مطلق، سعید. (۱۳۸۷). بررسی و نقد زیبایی و کمال از نظر آناندا کوماراسوامی. پژوهشنامه فرهنگستان هنر، ۳(۹)،  ۷۲ -۸۰ .
- بینای مطلق، سعید. (۱۳۹۸). پیرامون هنر سنتی در رویارویی آن با صنعت مدرن. کیمیای هنر، ۸(۳۰)، ۷-۱۵.
- پاکزاد، جهانشاه و ساکی، الهه. (۱۳۹۳). تجربه زیبایی­شناختی محیط. هنرهای زیبا، ۱۹(۳)، ۵- ۱۴.
- پلاسما، یوهانی. (۱۳۹۵). چشمان پوست: معماری و ادراکات حسی. ترجمه رامین قدس. تصحیح علی اکبری. تهران: پرهام‌نقش.
- پورنامداریان، تقی. (۱۳۸۱). سفر درمه. تهران: نگاه.
- تقوایی، ویدا. (۱۳۸۱). از جمال­شناسی تا زیبایی­شناسی. هنرهای زیبا، ۱۱(۱۱)، ۴- ۱۲.
- جوانی جونی، اصغر؛ کفشچیان مقدم، اصغر و بزرگمهر، عباس. (۱۳۹۶). مقایسه ماهیت کارکرد مفید زیبایی در هنر سنتی و مدرن از نگاه کوماراسوامی. مطالعات شبه قاره، ۹(۳۰)، ۳۱-۴۶.
- ذکرگو، امیرحسین. (۱۳۸۷). تاملی در آرا کوماراسوآمی در باب هنر. فصلنامه نامه فرهنگستان علوم، (۱۴و ۱۵)، ۶۱-۷۶ .
- رازقی، نادر؛ شارع پور، محمود و ابراهیمی گتابی، حسن. (۱۳۹۵). بررسی عوامل اجتماعی موثر بر میزان روابط همسایگی مطالعه موردی شهروندان ساکن شهر بابل. جامعه­شناسی ایران، ۱۷(۳)، ۴۹-۷۷.
- زیاری، کرامت اله. (۱۳۸۲). تحولات اجتماعی-فرهنگی ناشی از انقلاب صنعتی در توسعه فضایی تهران. جغرافیا و توسعه، ۱(۱)، ۱۵۱-۱۶۴.
- شارع پور، محمود. (۱۳۹۱). جامعه­شناسی شهری، تهران: انتشارات سمت.
- شاهچراغی، آزاده و بندرآباد، علیرضا. (۱۳۹۵). محاط در محیط: کاربرد روان­شناسی محیطی در معماری و شهرسازی. تهران: سازمان جهاد دانشگاهی تهران.
- طاهباز، منصوره. (۱۳۸۲). زیبایی در معماری. صفه، ۱۳(۳۷)، ۷۵-۹۷.
- عالی کلوگانی، شیرین و شاد قزوینی، پریسا. (۱۳۹۸). زیباشناسی ماشین در هنر قرن بیستم با تکیه بر آراء دن آیدی. کیمیای هنر، ۸(۳۰)، ۱۷-۴۳.
- علی­پور، رضا؛ حاتم، غلامعلی؛ بنی اردلان، اسماعیل و داداشی، ایرج. (۱۳۹۷). افتراق معنای هنر در نگرش سنّتی و مدرن از دیدگاه کوماراسوامی. مطالعات هنر اسلامی، ۱۴(۳۰)، ۶۳-۷۵.
- غفاری نسب، اسفندیار و ایمان، محمد تقی. (۱۳۹۵). مردم نگاری شهری روشی برای واکاوی مسائل اجتماعی و فرهنگی شهرها. مطالعات جامعه­شناختی شهری، ۶(۱۸)، ۷۷-۹۲.
- فاضلی، نعمت الله. (۱۳۷۴). در آمدی بر جامعه­شناسی هنر و ادبیات. فصلنامه علوم اجتماعی، ۴(۷ و۸)، ۱۰۷-۱۳۳.
- فتحی، سروش. (۱۳۹۱). تحلیلی بر روابط اجتماعی در فضای شهری پایدار. مطالعات توسعه اجتماعی ایران، ۴(۴)، ۴۷-۶۴.
- فیضی، محسن و اسدپور، علی. (۱۳۹۲). ادراک شهروندان از منظر ساختمان های بلند شهری: نمونه موردی هتل چمران شیراز. مطالعات معماری ایران، ۲(۳)، ۱۰۷-۱۲۱.
- فیضی، محسن و اسماعیل دخت، مریم. (۱۳۹۴). تبارشناسی تحلیلی تکنولوژی­های نوین ساخت جهت هویت بخشی به بناهای معماری با رویکرد زمینه گرایی. مدیریت شهری، ۱۴(۳۸)، ۱۷۳-۱۹۵.
- کالینسن، دایانه. (۱۳۸۵). تجربه زیباشناختی: مجموعه مقالات فلسفه هنر و زیبایی‌شناسی. ترجمه فریده فرنودفر. تهران: انتشارات فرهنگستان هنر.
- کروچه، بندتو. (۱۳۸۶). کلیات زیباشناسی. ترجمه فواد روحانی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
- کوماراسوامی، آناندا کنتیش. (۱۳۸۴). استحاله طبیعت در هنر. ترجمة صالح طباطبایی. تهران: فرهنگستان هنر.
- لنگ، جان. (۱۳۹۰). آفرینش نظریه­های معماری. ترجمه علیرضا عینی­فر. تهران: دانشگاه تهران.
- نصر، سید حسین. (۱۳۸۵). معرفیت و معنویت. ترجمه انشاالله رحمتی. تهران: دفتر پژهش و نشر سهروردی.
نقره کار، عبدالحمید. (۱۳۸۹). مبانی نظری معماری. تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
- Guénon, Rene. (2004). The Reign of Quantity and the Signs of the Times. trans. Lord Northbourne. Hillsdale: Sophia Perennis.
- Nasar, Jack. (1994). Urban Design Aesthetics: The Evaluative Qualities of Building Exteriors. Environment ana Behavior, 3(26), 377-401.
- Santayana, George. (1896). The Sense of Beauty; Being the Outlines of Aesthetic Theory. New York: Scribner.
- Tonnies, Ferdinand. (2001). Community and Civil Society. Cambridge: Cambridge Press.
- Xenakis, Ioannis; Arnellos, Argyris & Darzentas, John.( 2012). The functional role of emotions in aesthetic judjment. New Ideas in Psychology, 2(30), 212-226.